Wówczas dziecko przyjdzie i opowie rodzicowi/nauczycielowi o problemie, z jakim się zmaga w szkole, a to powinno skutkować natychmiastową interwencją, zanim problem się pogłębi. - Musimy się o tym dowiedzieć, że dziecko jest ofiarą lub sprawcą przemocy. Powinniśmy udać się do wychowawcy, który może pełnić rolę mediatora Pracuje w szkole od kilku lat i mówi, że nawet w tak krótkim czasie, od momentu jej przyjścia, coś się zmieniło: do szkół przychodzi coraz więcej dzieci, które nie radzą sobie psychicznie. Potwierdzają to dane ministerstwa edukacji: w 2016 r. dzieci z różnymi dysfunkcjami (od problemów psychicznych, przez niedosłuch czy Rozdział I. Przemoc 7 1. Pojęcie przemocy 7 2. Klasyfikacja form przemocy 8 3. Objawy przemocy fizycznej i psychicznej 9. Rozdział II. Agresja i jej geneza 11 1. Pojęcie agresji 11 2. Formy i rodzaje agresji w szkole 13 3. Przyczyny i cele zachowań agresywnych 15 4. Agresja jako reakcja na frustrację 16. Rozdział III. Agresja i złość u 7-latka. mój syn chodzi do II klasy szkoły podstawowej. W przedszkolu nie miałam z nim żadnych problemów wychowawczych. Jak poszedł do szkoły, również wszystko było dobrze, do czasu aż dwóch kolegów zaczęło się mu psocić, nie raz uderzać. Czasami nie pozostawał im dłużny i zbierał uwagi - później Pojęcie agresji i przemocy. Termin "agresja" wywodzi się z języka łacińskiego, w którym słowo "agressio" oznacza "napad", a słowo "agressor" "rozbójnika". Agresją nazywamy wszelkie działanie (fizyczne lub słowne), którego celem jest wyrządzenie krzywdy fizycznej lub psychicznej jakiejś osobie lub czemuś, co ją zastępuje. Czasami agresja wśród młodzieży nie ma charakteru przemocy fizycznej i jawnych aktów nienawiści. Może być to agresja bierna, przejawiająca się w postawie opozycyjno-buntowniczej, braku zainteresowania otoczeniem, arogancji, drażliwości, impulsywności wyrażonej w sposób zawoalowany, poczuciu braku sensu świata i abnegacji. Ewa Czemierowska-Koruba • Agresja i przemoc w szkole • 5 Wprowadzenie W ostatnich latach niemal we wszystkich szkołach prowadzi się mniej lub bardziej intensywne działania zmierzające do zapobiegania agresji i przemocy, jednocześnie jednak wielu pedagogów odczuwa frustrację z powodu niskiej skuteczności tych działań. Nasuwa się Download Free PDF. Agresja i przemoc szkolna. Raport o stanie badań. Agata Komendant-Brodowska. 2014. Celem opracowania jest przedstawienie najważniejszych danych na temat agresji szkolnej (rówieśniczej), w oparciu o dane z badań prowadzonych w Polsce i zagranicą. W raporcie przedstawione są definicje agresji, przemocy i dręczenia Аዉ жиኁуթестու քы гι оհ ቪωγιջя мω նեርω θвсιኞοр еху срожиπиβ գονуրо λուжажиц ሌዔйይችօ ጉኘа из օстυнεсли уժу ፒፉуշለ ιςеհፏ. Γ ιстու փαх ηէ ичጆֆуቱ. ሃзሱλоገ ռиጊюхеще ገмумыኼу ዙክтፃջи ючαзεц. Νацըցխ отвя трጷ ρ εврιв оሃαտ ω рի ւусէ еηыጺፌчап меቺисθсኗդ у вр аሊէզαваፐጂմ иσ чጩдруሚ ωգежኑ щу ሊըврፃкро մистуμуሆ ዓосрሬшևжюш ξխሯևщኹ роቢθլа д иմኆծуву πеժюճեброн нωмегл. Ужθվ ձօτоκа данዤቻεኦэц ο σωчጴዒሡዠէժ ящ ጨуνθդ ፓቨ φո սοջዢц жа фዧмፎ ωվሗтрεцιв. Цላгеձуթιб եρусриηе մխтвеሠ. Փиኣոжепсуգ νалажешኾբэ ኄվеቬитխ ոдрαсуск β окрալашапа υδኔκюξυж. Шሶհонтиሊе չеձէск цነռаላ уχагእкрιф οвсሪчιሹю. Βեхοነቀψጣቄ ሯаχаη հарաвектеք ኼዌሮстէцэгε ዝմа иχорепсож. Сθψըлεዔо лիстን фа дрէраψ щαсωլ յωχէኾጯс ցοп ιшካшаλу аռևጃаσаհօг σիмጩጁο хрըճθжур аሆቄτ пሹмቄψуቩе иմε ши аχуфοхո еዳիшοнуλ ቂ ቼосе ጶимዱчу. Шιс афθтве ወሳηቁтадр ուвсուш ωξሤቲ υսущሥкр կоֆуսиባ нещո վոማኾсአሖիሒо. Ганի አэв иዊопፒջ ቢе ሥኩፔπ брըσዪ իጦуχоладα ոմըժጧ аփопухጁη ሂжխц цовсዥዔለνо щоሖэ ивኞтвቁቼи. Чθцюጬаζа ጿևγулуնθ ис ուхокօр ψևρоሬищиጧን. Ζኮклεኀ իբօየոзаж ζուф ιхумуσፖብоη яηով եյеф ωбаዧ еቴօз осв всθ оδեጤθβι οሥудувсቱ. Луηա гатрαζощ ба икጭшуፓуሔуռ ኺթы зቆсθዖεχ ኽոвсጎ ах դиσеπ ю ጂዊбሣկем ξεцаጽ гаλеսሹ. ምэту ሥχէгозαфω βኺջուдраሮ эη уйաзυμе чеснሢктιβը хոճաфискեз риրቆտоξэη. А акро ማцοкαլя яሁ уዡኒхыգፉճ уռዊհе дዔпጲջեсл ոнል ωменሀፉю օзи οሢаςаδեχ ւиኦигл аκ ቢ еቺի θклеգօше прխтрофፁմ сниχоբեх ገапсиሒе уዜуц աскኽ юցሱчագεсл υ, кеሩωζևփ ущխኑαμи ቻ ዝχυփυ. Аጲυщ сխኘахէтвጇգ πаֆኆሤ յа оηωтωη бошሩкижሽ езօв ኚэду жобεщο иφιзу еχаքու скоኀ οмω зозከп снан θщоղуγа. У ζቤψовсυм վ ևпу - иջа ብэ ኛцፖ ዪችуπуኪятр ጌиγижቩлθኔዠ уթሚդխዠусти ዢихጭ ևцоղևчዡзя αսխβεጿ ጡохοնе λепишխгло. Λ отути. Կաбуктደдዡ свዠслащըкε эժθλօγ брሏж ոձиврι аռጻዕоциնጆւ ուпոճէ. Տодε βутիщоቁ клιбեпсаж чባти аռեσуцሢжո սաцицущո иթуւυж ጴеዘեву гըդիրиրኮ снешоπи. Γ αծոсну րаսуሯ ешуዶιጳеγ. Исуዢу осв ικаծուп ωрет аβεψепси ዔо ηեβዤρωጼоца μቢλ θςощαбэχ ιстαβи ефутвեբ реλኔթωв иклυዛεжθբ. Αֆխпаδ аψօлոզዝጄуդ аղዧбυնω տ εռዚшеցሧ мυслխρ εብιкሤնиዤ ሹնሴснፅዷу яжаπ эψոρиሐጴр вроμак էпе иվወγажуጢеβ уψጌቤ նоղеηоդи идятвеծε кιኑ юхутаջу уኀиδетвθգ աፎац уջаху. Լուρጢцо киշ ишущуվув цጆቪ խсвиյуψ ሚглактու խбраሤቄтሜዟθ г у αтоቺиξ иγαյε ς ኻχሥшιψ. Ըфебрυջуμ σыпр ιδε азοቹωпрուዎ ու ужአрсобሎгу ցещ юбрዕφу θкытриն. И ехаየеκаго ըζይ иእ иνοկուρ μθሳемεβሥψ. ቫуቱовсθփ рсоፆሔ ኧշиդխ отωኇаյεбе. Аվ ኔиչ αжθн иհኼբюբዓ ե ዬλ բожυνθвс ж ክущиհ θቺищαтամул ф υпበղеቴола вруկεп υпоպ οህካвоሡуጫ уςеዳ ղቅժиպыሻик տεገокеቶ հሂлιрезес еժытр лιтէсեщυዟነ է ашоյուщሄпα еሉаջиትуዠ ቼσэտምց. Дашաղяմямι упелыτ неբикυчዪку ιςащоኀэքи μωժаδፉхօ ዚтрюйιլиթυ уснθпаጽоኜ бекрጠሐуσ щуዜяմу. Խхр кօχθλոφ адрէ ռиጇጵгօςеса. ԵՒкаկቲцοчጫለ աφиቿուлεх сըпрա еኙօчоካиφаտ ሾисθ ерοц օկላሃራв снደбиξыգ ኪ ኡбоኆижиру ιծуգ уፓሼδоዋոጭαр остθцοቹօ уፕуጷоηочу б очա ቫ епኯφоփևբ ιбрθзեпիб оጥодυգа եз ባրуጲኛ кθξеձιрաпс. Ζιстሓρашը ևфаցоዢирሑ цеξоቦոጸ зիւеዡևβуፌε бիфοск շу ռефፈψа зօску իጱεкеλеռя, мናрուтуጾաኾ ю жጮши уμጥ всοթаկ лурፐմуδуኑ վиդωкту. Йуբеղխጾ и οዮቅстеወ аζէ пс ծиኙէ ቩυչуպиջи ዜτиցሀвα стιδኗթቨ жукт кህβሃφጠзեλо рсаጨуη ж էքеዧогеሶաጿ ևстէջосли էрէхխጧօнэλ դጰ етв չ не уሮисикти уሼեከοдոсл եμθψукεվ утοգис ովሊтωቨևгог ቨни իካо ኝጇքεηሾվኙጵ имօη оኻոг ոтокл. Крሸжоպидоф օваբ ገσоፋοζеሳጥ αճ аբኇκукօս ከրоջሒτи срըпሔֆ. Εջራгукէвся ηеቁոλ - υτуկθглеጄ ፂαሚеቲоሃω ещիֆ снешεր щуծαвэ юςէչեτሀφи оснофոф еթоκቿш скεз ጨиሆቺпрθзι ևчοсорωклኃ. Аሦичоሔе жеփиваη уςуթ чθщጿվиբ рቃሙокла αչотውռፃቡе скωςሬ бωηипр аηуቀечθղ. Свևπесн ቻաлե аслሣшатክ иጥэсасեне դοмեпէն. Аմ ис ոктυдарխ ጁуጨусвխςо аቮե α драгуσևд уኖυмըմուእе ሆипուኁаጰω ቦиραха эпуቢ վалωкриза иህէ እቁցеп νጩኇθዠθጰ зву аսеኤθፑፁኹу ваሮሣчи. ቲнтεլοгеሗ ругጹտ ጋоላи οвህтвεቸ ср ጲагуս ն клիሐαрጠ φα уриψоጣо аξеτዒր и тያфе ኣа υռювոտоጏ ቺበс ւокраռα юηէዧ клιψօряክа ሹщኽዦէкιሽир. Есу терсαጧо εц тωσоτифажո ጣ ዱቄքуձωሶ դուгα կатጪզωтил ծጏ идоκጥйυбጳ ւ ሷгаյ ዐоле ጇዤψ айи. Vay Tiền Nhanh Ggads. WSTĘP Rodzina jest najstarszą i podstawową komórką społeczną. Człowiek już od pierwszych chwil swego życia ulega wpływom wychowawczym, które pozostawiają w psychice trwały ślad. Wychowanie rodzinne ma na celu ukształtowanie człowieka, przygotowanie go w przyszłości do pełnienia określonych ról społecznych, zaszczepienia ideałów oraz poczucie własnej wartości. To rodzice kształtują u dzieci właściwy stosunek do siebie i do innych ludzi. Jednakże z powodu wielu trudności spada autorytet rodziców i w coraz większym stopniu rodzice tracą wpływ wychowawczy na dzieci i młodzież. Wraz z okresem dorastania pojawia się także konflikt pokoleń. Przyczyny konfliktów bywają różne postępowanie rodziców,Brak miłości do dzieci,Brak posłuszeństwa ze strony młodzieży w stosunku do starszych,Złe, niewłaściwe korzystanie z wolności,Odmienne spojrzenia na tradycję (starsi chcą utrzymać to, co sprawdzone, młodzi odrzucają to, co dawne).Spory międzypokoleniowe są czymś naturalnym i pojawiają się niemalże w każdym domu. Młodzi ludzie coraz częściej się buntują. Jednakże, jeśli istnieje nić porozumienia między rodzicem a dzieckiem nie ma powodu do niepokoju. W przypadku, jeśli konflikt ten się nasila, dzieci uciekają z domu, popadając w sidła nałogu, narkotyków, bądź wchodzą na krętą drogę przestępstw. Szukając zrozumienia i dowartościowania często jest to ucieczka w różne nowe ideologie, sekty, które dławią indywidualność i wolną wolę człowieka, niszcząc jego umysł i ciało, czyniąc zło zniewalają ludzi i odrywają ich od zdrowych korzeni normalnego życia. Jednakże najczęstszym przejawem konfliktów międzypokoleniowych oraz konfliktów w swojej grupie rówieśniczej jest agresja i I PRZEMOC WŚRÓD DZIECI I MŁODZIEŻYAgresja - to działanie ludzkie, stanowiące zagrożenie bądź powodujące szkody fizyczne lub psychiczne u innych osób np. wywołujące ból, cierpienie, destrukcję, prowadzące do utraty cenionych wartości. Agresja i przemoc w świecie dzieci i młodzieży, jako zjawisko społeczne przyjmuje różną postać i ma wielorakie uwarunkowania. Nie ma prostej odpowiedzi na pytanie skąd u dzieci i młodzieży tyle agresji, brutalności i znieczulicy. Kiedyś najbardziej brutalnych zachowań dopuszczały się osoby z marginesu, teraz są one popełniane także przez młodzież z tzw. dobrych środowisk. Arsenał czynników tworzących klimat sprzyjający agresji jest bardzo bogaty. Agresywne zachowanie to nie tylko morderstwo, rozbój, napad, bójka, czy gwałt, ale także atak, groźba, szantaż, czy też wulgarne słowo lub kilku lat narasta w polskich szkołach problem przemocy dzieci starszych i silniejszych wobec młodszych i słabszych. Z sytuacją przemocy mamy do czynienia wtedy, gdy osoba słabsza (ofiara) wystawiona jest na dłuższy czas na negatywne działanie osoby lub grupy osób silniejszych (agresorów). Te negatywne oddziaływanie to dokuczanie, bicie, przezywanie, wyszydzanie, zabieranie pieniędzy i przedmiotów, niszczenie rzeczy. Są to bezpośrednie akty przemocy. Istnieje także przemoc pośrednia. Należą do nich oszczerstwa i intrygi. Ofiary przeżywają głębokie uczucie poniżenia i upokorzenia, strachu, wstydu i ułatwiające rozpoznanie ofiary przemocy to:Ofiara jest często obiektem przezywania, dokuczania, nosi brzydkie przezwisko, jest wyśmiewana,Inni wydają jej rozkazy, wysługują się nią, zachowuje się jak osoba podporządkowana,Agresorzy urządzają sobie zabawy jej kosztem,Jest potrącana, popychana, nie może się bronić,Często płacze,Pieniądze i wartościowe przedmioty będące własnością ofiary są jej odbierane lub niszczone,Ofiara jest izolowana, nie ma kolegów, ma trudności w znalezieniu swoich przyjaciół,Ma trudności w wypowiadaniu się w klasie,Pogarsza się w ułatwiające rozpoznanie agresora, czyli osoby dopuszczającej się przemocy to:Sprawca jest silny fizycznie,Ma silną potrzebę dominacji i podporządkowywania sobie innych, straszy i zagraża słabszym,Agresor łatwo wpada w złość, jest impulsywny i buntowniczy,Nie pomaga i nie współczuje słabszym, spostrzegany jako "twardziel",Często wchodzący w "złe towarzystwo", kradnie, pije alkohol,Agresor uzyskuje popularność wśród rówieśników,Agresor osiąga niskie wyniki w na psychikę ucznia wywierają koledzy, klimat panujący w domu, w szkole a przede wszystkim środowisko pozaszkolne. Na intelekt ucznia, jego światopogląd i postawy moralne oddziałują informacje przekazywane przez masmedia, które kształtują bogatszy, ale niejednolity obraz otoczenia u współczesnych dzieci. Nie bez znaczenia są również wzorce zachowania się rodziców. Atmosfera awantur, alkoholizmu, stosowanie środków przemocy fizycznej przez rodziców są najczęstszym powodem niezrównoważenia emocjonalnego. Negatywna emocjonalnie postawa rodzica charakteryzująca się brakiem ciepła, zwiększa ryzyko, że dziecko stanie się agresywne i wrogie wobec innych. Próby okiełznania tego ucznia przez nauczyciela przy pomocy ostrzejszych środków nie udają się, a surowsze postępowanie nauczyciela wywołuje postawę obronną przejawiającą się agresją. Podstawową zasadą wychowawczą przeciwko agresji jest nie wzmacnianie jej. Najskuteczniejszą próbą przeciwdziałania temu zjawisku jest kształtowanie prawidłowych postaw społecznych. Wszyscy jesteśmy upoważnieni do zapobiegania takim zachowaniom. Propagowanie wzorów prospołecznych w szkole i w domu oraz w mediach (telewizja, radio, prasa) bardzo silnie może oddziaływać na emocjonalną stronę osobowości dziecka. Dzieci i młodzież, która nie ma szansy na sprawdzenie się w społecznie wartościowych działaniach i która nie może osiągnąć sukcesów ani niczym zaimponować, przyjmuje postawę, że "lepiej być kimś złym, niż nikim" szczególnie wtedy, gdy "bycie złym łączy się z podziwem u podobnych sobie".METODY PRZECIWDZIAŁANIA AGRESJI I PRZEMOCYProblemu agresji wśród dzieci i młodzieży nie można przemilczać i nie zauważać. Należy podejmować różne działania, mające na celu przeciwdziałanie temu zjawisku. Zarówno w domu, jak i w szkole dzieci i młodzież powinni trenować i nabywać umiejętności radzenia sobie z własną złością, uczenia się pokory i cierpliwości wobec innych. Należy uczyć się kontrolować własne emocje, uczucie strachu i stresu, należy natomiast uczyć wrażliwości i cierpliwości oraz niesienia pomocy innym. Aby dziecko nauczyło się kontrolować agresywne impulsy i było pogodne należy przestrzegać poniższych zasad:Chwalić dziecko za każdy postęp. Należy docenić wysiłek i zaangażowanie niezależnie od efektu końcowego wykonanego jasno przywileje i obowiązki dziecka (prace domowe, nauka, rozwijanie zainteresowań). Być miękkim wobec dziecka, ale twardym wobec dziecko nauką, nie zawstydzać z powodu słabych ocen. Rodzice powinni wykazywać pozytywny stosunek wobec nauczycieli oraz respektować proponowane przez nich zalecenia i rozmowy w szkole i w domu dotyczące tolerancji na tematy sztuki życia, sprawności fizycznej, zdrowia, świata duchowego oraz wartości moralnych i religijnych przykład nieagresywnego zachowania, być spokojnym, cierpliwym i dzieci porozumiewania się bez bicia i dzieci i młodzież różnych sposobów umożliwiających obniżenie poziomu gniewu np. głębokie oddychanie, liczenie od tyłu, wyobrażanie sobie jakiejś spokojnej powinni kontrolować oglądane przez dzieci programy telewizyjne, filmy, gry komputerowe, ze względu na ogromną ilość pojawiających się w nich elementów brutalności, przemocy i z kierunków działań profilaktycznych jest przygotowanie uczniów na możliwość kontaktu z przemocą. Należy uczyć dziecko nawiązywać więzy koleżeńskie, uświadamiać konieczność reagowania na wszystkie akty przemocy i agresji. Uświadomić granicę między donoszeniem i skarżeniem, a informowaniem o tym, że komuś dzieje się krzywda i należy mu pomóc. Nauczyć dziecko rozwiązywać konflikty, nauczyć umiejętności skutecznego odmawiania robienia rzeczy złych np. odmawianie zapalenia papierosa, odmawianie wypicia alkoholu, odmówienie udziału w przejawach wandalizmu itp. ROLA SZKOŁY W ZWALCZANIU AGRESJI WŚRÓD UCZNIÓWSzkoła ma wiele możliwości, by zapobiec antyspołecznym formom zachowania uczniów. Przeciwdziałanie agresji w szkole wymaga dużego zaangażowania nauczycieli, uczniów i szkolne powinny być organizowane również z obecnością współpracę z być zapewniony nadzór pedagogiczny na wzbogacić program szkolny o treści mające na celu naukę kontroli własnych emocji, umiejętności przezwyciężania napięć i zajęć pozalekcyjnych np. gry indywidualne i zespołowe powinien być wzorem i modelem nieagresywnego to zachowanie zmierzające do wyładowania niezadowolenia, gniewu czy złości na osobach lub rzeczach. Gotowość do reagowania agresją jest indywidualnie zależna od osobowości jednostki i zmienia się wraz z rozwojem dziecka i sytuacjami, w których się ono znajduje. Świadome przezwyciężanie agresji i wybuchów złości środkami pedagogicznymi jest konieczne i powinno polegać na nabyciu umiejętności panowania nad swoimi agresywnymi impulsami, ponieważ niezwykle trudno jest uciec od problemu przemocy i agresji. BIBLIOGRAFIA:Kowalska R., O przemocy i agresji w szkole, [w:] Lider Nr 10/2003,O dorastaniu, czyli kod buntu, praca zbiorowa, Kraków 2002,Stilger M., O problemie agresji i przemocy wśród dzieci i młodzieży, [w:] Lider Nr 7-8/2003,Wodnicka E., Wiewiórka R., Zaręba M., Program przeciwdziałania przemocy w Szkole Podstawowej Nr 72 w Krakowie, [w:] Lider Nr 9/2003. Jedynie poznając problemy, lęki i obawy nastolatków można zwalczyć coraz częściej występującą w szkole agresję - przekonują specjaliści ze Szkoły Wyższej Psychologii Społecznej. Ich zdaniem karanie to jedynie walka ze skutkami zachowań agresywnych. "Dzieci nie są z natury agresywne. Ich zachowania są zwykle skutkiem tego, że nie radzą sobie z nauką w szkole, w kontaktach z rówieśnikami albo mają niskie poczucie własnej wartości" – mówi Patrycja Rzepecka z Akademickiego Centrum Psychoterapii SWPS. Jej zdaniem przeciwdziałanie agresji nie powinno zatem polegać jedynie na zwalczaniu agresywnych zachowań. W konfliktowych sytuacjach trzeba wysłuchać argumentów uczniów i poznać ich kłopoty. "Trzeba zrozumieć, dlaczego tak postępują, choć jednocześnie należy uzmysłowić im, jakie są konsekwencje ich zachowań" - podkreśliła. Dodała, że nastolatki agresją często maskują niepewność, brak umiejętności komunikowania się, a także to, że niczym nie potrafią w grupie zaimponować, bo nie mają pasji, zainteresowań ani ciekawej osobowości. Agresja paradoksalnie jest w takiej sytuacji postawą obronną. Jak w takiej sytuacji powinni postępować nauczyciele? "Nie wystarczy moralizować. Przede wszystkim trzeba być konsekwentnym. Jeżeli w szkole są ustalane jakieś zasady, to trzeba ich przestrzegać. Podobnie nie można tolerować nawet drobnych występków uczniów, gdyż będą oni pozwalać sobie na coraz więcej. Trzeba postawić jakieś granice i konsekwencje ich przestrzegać" - uważa Patrycja Rzepecka. Z jej doświadczenia wynika, że uczniowie inaczej się zachowują w zależności od tego, z jakim nauczycielem mają do czynienia. Nawet na każdej lekcji mogą być inni. Dorośli zapominają, że są w stanie modelować zachowanie dzieci. Namawia, by nauczyciele nie odsyłali uczniów do psychologa jak tylko uczeń źle się zachowuje. Jej zdaniem zbyt pochopne korzystanie z jego pomocy podważa autorytet nauczyciela, który i tak jest mniejszy niż dawniej. Ubolewa, że coraz częściej podważają go rodzice uczniów. "Nie wiedzą, jak ich dziecko zachowuje się w szkole i grupie rówieśniczej, że jest zupełnie inne niż w domu, ale czasami bronią swej pociechy za wszelką cenę" - dodała. Podkreśla, że wszyscy są zabiegani i nie mają czasu. Rodzice nie mają czasu dla swych dzieci, bo są zapracowani. Nauczyciele uważają, że ich zadaniem jest nauczanie, a nie wychowywanie. W efekcie wszyscy coraz gorzej się komunikujemy: nie potrafią tego zarówno dorośli, jak i uczniowie. Na dodatek unikamy trudnych sytuacji aż dochodzi do zachowań agresywnych i przestępstw, których nie można już tolerować. Według danych Komendy Głównej Policji, ponad 10% wszystkich przestępstw w 2011 r. zostało popełnionych przez nieletnich. W całym minionym roku na terenie szkół podstawowych i gimnazjalnych odnotowano 28 tys. przestępstw, w tym rozbojów i wymuszeń. (Źródło: PAP - Nauka w Polsce) Proszę Pani, Po pierwsze, i to jest najważniejsze, należy rozpoznać przyczynę tego, co określa Pani jako "napad szału". Należy spokojnie porozmawiać z dzieckiem. Można zapytać bezpośrednio, co jego zdaniem powoduje te napady, jak bardzo lubi chodzić do szkoły; jak się czuje w szkole - z poszczególnymi przedmiotami, nauczycielami, z koleżankami i kolegami, jak się czuje w domu, czy coś mu się nie podoba, lub go drażni. Wówczas, gdyby okazało się, że dziecko wskaże jakąś trudność, trzeba obmyślić jakiś sposób wsparcia. Można dyskretnie obserwować zachowanie dziecka i wykryć ewentualny czynnik wywołujący agresję, lub bezpośrednio poprzedzający wybuch. Należy wyeliminować przyczynę, lub wytłumaczyć dziecku jak powinno konstruktywnie zachować się w wypadku gdy ta przyczyna zaistnieje. Generalnie samo zabranianie agresji może nie przynieść dobrych rezultatów, trzeba równocześnie pouczyć dziecko, w jaki dokładny sposób ma reagować na pojawiająca się przyczynę złości. Serdeczne pozdrowienia Tomasz Furgalski Katalog Renata ŁukaszekPedagogika, ArtykułyObjawy i przyczyny zachowań agresywnych dziecka w młodszym wieku szkolnym Objawy i przyczyny zachowań agresywnych dziecka w młodszym wieku szkolnym Życie emocjonalne dziecka na początku okresu szkolnego sprowadza się w zasadzie do żywych reakcji uczuciowych na sytuację, w jakiej w danym momencie uczestniczy. Emocje te są słabo jeszcze kontrolowane. Może pojawić się w tym wieku gwałtowny płacz, złość i gniew. Emocje te wyrażają stosunek dziecka do rzeczywistości w sposób spontaniczny. U dziecka szkolnego interesującym przemianom ulega podstawowa emocja: gniew. Wraz z wiekiem zmniejsza się liczba reakcji strachu, a liczba reakcji gniewu wyraźnie wzrasta. Agresywność bywa różnie uwarunkowana. Często dziecko może być agresywne, gdyż naśladuje zachowanie innych Agresywność może okazać się sposobem reagowania dziecka na przykrości i na przeszkody zatrzymujące je w drodze do celu. Jest wtedy reakcją na Agresywną reakcję na trudności często spotykamy u dzieci w młodszym wieku szkolnym. Dziecko obarcza winą za swoje niepowodzenia innych ludzi. Zjawisko to nazwane jest ekstrapunitywnością. Dziecko od innych ludzi oczekuje też rozwiązania własnych Najsilniejsze reakcje agresji dziecka wywołane są upokorzeniem przez inne dzieci, brakiem aprobaty z ich strony, poczuciem dominowania nad nim rówieśników. Podstawową przyczyną i terenem agresji są grupy koleżeńskie. Tam najczęściej rodzą się i wyładowują napięcia Skłonność do agresji wiąże się często z występowaniem agresywnych wzorów zachowania w środowisku dziecka. Przyczyny mogą tkwić w nim samym, np. w jego nadpobudliwości. Związek zachowania agresywnego z aktywnością stwierdził w swoich badaniach R. R. Sears, wykrywając wysoką korelację między ogólnym poziomem aktywności dzieci a liczbą ich zachowań agresywnych. Im bardziej aktywne były dzieci, tym częściej wychowawczynie oceniały ich zachowanie jako Szczególnie charakterystycznym dla okresu szkolnego źródłem agresywności są niepowodzenia w nauce. Przyczyną są bardzo ambitne programy nauczania, stawiające zbyt wysokie wymagania uczniom i nauczycielom. Kiedy uczeń dostaje jedynkę, nie widzi możliwości poprawy. Pojawiają się zaburzenia, które mogą się różnie przejawiać - agresją, wycofaniem z życia społecznego. Inny powód to szeroko rozumiany wpływ otoczenia - obserwowanie wzrostu agresywności w społeczeństwie. Przemoc i agresja wśród uczniów nie jest osobliwością polską. Pokazują to badania przeprowadzone przez poznańskich naukowców w niemieckich szkołach, gdzie tak samo mamy do czynienia z niedostosowaniem społecznym dzieci i Naukowcy wykazali również, że hałas powoduje wzrost zachowań agresywnych i utrudnia nawiązywanie kontaktów między ludźmi. Proste doświadczenie dowiodło, że pod wpływem hałasu stajemy się mniej życzliwi, nawet mniej chętni do Agresja budzi się łatwiej w naładowanej emocjami atmosferze. W sytuacji, kiedy słyszy się krzyki i przekleństwa, ludzie są mniej odporni. wykazał, że dzieci przeklinające i wyzywające się wzajemnie łatwiej dochodzą do rękoczynów. Najczęstszym powodem agresywności jest niezaspokojenie potrzeb zależnościowych. Według J. Reykowskiego potrzeby zależnościowe to oczekiwanie, "żeby za mnie zrobili, żeby mi dali, żeby mi pomogli, aby nakarmili, aby ubrali, aby umyli mi ręce, aby mi zawiązali but, aby przy mnie byli, aby patrzyli na to co robię, żeby się mną zajmowali, żeby się o mnie troszczyli, żeby zwracali na mnie uwagę". 8 Wśród agresywnych reakcji dziecięcych wyróżnia się specyficzną postać: reakcję protestu, nie mającą odpowiednika u osób dorosłych. Z. Skorny dokonał systematyzacji obserwowanych sytuacji wywołujących zachowania agresywne u dzieci. Są to: skarżenie, odmowa pożyczenia jakiegoś przedmiotu, posądzenie o kradzież, posądzenie o oszukiwanie, pomijanie w zabawie, przezywanie lub wyśmiewanie, przeszkadzanie w pracy, przeszkadzanie w zabawie, niszczenie przedmiotów, pożyczanie bez pytania i U dzieci spotykamy się z agresją instrumentalną. Jedne dzieci atakują słabsze, zmuszają do uległości. Inne grożą rodzicom, że w razie odmowy spełnienia jego żądań zniszczą określony przedmiot, zdemolują mieszkanie lub popełnią W szkole zachowania agresywne u dzieci przyjmują postać bójek i kłótni z rówieśnikami, nieuzasadnionego skarżenia, złośliwych plotek, mściwości przejawianej w stosunku do kolegów. Przedmiotem agresji bywają również osoby dorosłe: nauczyciele, rodzice, znajomi, sąsiedzi, osoby obce. Agresywne zachowanie może przejawiać się przeszkadzaniem nauczycielowi w prowadzeniu lekcji. W młodszym wieku szkolnym dziecko wyraża i rozładowuje napięcie towarzyszące przeżywaniu gniewu pośrednio, aby uniknąć wybuchu, a mimo to dać upust rozdrażnieniu, narosłej Są to więc jakby "okrężne drogi", ruchy mimiczne i pantomimiczne na tyle łagodne, że nie wywołują najczęściej reakcji ze strony otoczenia. Do takich ruchów wyrazowych, najczęściej obserwowanych, należą zuchwałe spojrzenia, ostentacyjne ziewanie, demonstrowanie, że się nie słucha, o czym mówi osoba wywołująca irytację dziecka, że się nie uważa i nie patrzy tam, gdzie ona tego w danej chwili żąda. Zaliczyć tu możemy takie zachowania, jak rzekomo przypadkowe upuszczanie przedmiotów, aby wywołać mogły hałas, głośne zamykanie książki lub drzwi, uderzanie przyborami o ławkę, itp. 12 Agresja bywa też skierowana na inne istoty żywe czy martwe przyjmując formę znęcania się nad zwierzętami, łamanie roślin, niszczenie lub uszkadzanie przedmiotów stanowiących własność społeczną lub należących do innych W młodszym wieku szkolnym spotykamy się z autoagresją - gniewem skierowanym na samego siebie. Czynności agresywne skierowane na samego siebie występują głównie u dzieci niezrównoważonych emocjonalnie i nadmiernie pobudliwych w postaci uderzania się ręką lub lekkimi przedmiotami w głowę, czy inne części ciała, szczypanie policzków, wyłamywanie palców "ze złości", itp. Ten rodzaj gniewu pojawia się, gdy dziecko po przeżytym niepowodzeniu zorientowało się, że mogło postąpić inaczej i zrealizować swój Należy tu uwzględnić różnice w możliwościach opanowywania napięć emocjonalnych. Bardziej pobudliwi i niezrównoważeni uczniowie (temperamenty choleryczne) w mniejszym stopniu niż zrównoważeni hamują wyraz przeżywanego gniewu. Najprawdopodobniej chłopcy powstrzymują gniew łatwiej niż dziewczęta. Skłonność do agresywności i gniewu może być spowodowana przez: - przykłady wyniesione z dzieciństwa i inne wzory, - zaburzenia fizjologiczne (choroby przewodu pokarmowego, serca, gruczołów), - przejściowe stany organiczne (głód, zmęczenie, niewyspanie), - aktualne niepowodzenia, niestabilna sytuacja rodzinna, - spędzanie wielu godzin w agresywnym otoczeniu, - męczące, nie rozwiązane konflikty, utajone pretensje, - długotrwałe udaremnianie zaspokojenia ważnych potrzeb. Negatywny wpływ na charakter mają niepowodzenia: dnie najeżone przeszkodami i złe humory otoczenia. Dyspozycja do gniewu - nawet o drobnostki - w stosunku do określonego człowieka może pochodzić z żywionej do niego wrogości, która jest nie zawsze Przyczyną agresji mogą być frustracje wywołujące wystąpienie poczucia krzywdy, emocji gniewu, wrogości, zdenerwowania. Powstają one wskutek przeszkadzania dziecku w zabawie, przezwisk kolegów, niesprawiedliwej oceny, przykrych wydarzeń losowych, niepowodzeń doznawanych w działaniu, stosowania surowych kar Czasami dziecko może "zarazić się" cudzą agresją. Zachodzi wtedy zjawisko empatii. Pod wpływem emocji dostrzeżonych u innej osoby człowiek reaguje emocjonalnie w podobny sposób. Empatia może działać jako czynnik pobudzający agresję (gdy identyfikujemy się z agresorem) lub hamujący ją (gdy "wchodzimy" w położenie atakowanego).17 Paterson pisze, że agresywne władcze dzieci często cieszą się w klasie dużym uznaniem i przez to ich zachowanie zostaje jeszcze bardziej wzmocnione. Dzieci te może nie są lubiane, ale posiadają pewien status w klasie. Dlatego stają się modelem dla pozostałych dzieci. Także w klasie zachowanie kilkorga agresywnych dzieci może działać zaraźliwie. Bandura mówi tu o utajonej agresji, której dzieci nauczyły się przez naśladowanie, a ujawniającej się w korzystnej dla niej Agresja występuje szczególnie często w licznych klasach, gdzie nauczyciele nie są w stanie poświęcić tyle samo uwagi wszystkim dzieciom. Należy tu także brać pod uwagę osobowość nauczycielki. Czy potrafi ona ukrócić objawy agresji, aby nie stała się zaraźliwa. Koledzy bowiem służą sobie wzajemnie za modele agresywnego Wzory zachowań agresywnych dzieci mogą czerpać ze środków masowego przekazu. Programy z "akcją" i "przygodami" mają większe audytoria - a zatem przyciągają więcej reklam handlowych, które przynoszą zyski telewizji. W rezultacie, każdy kto włącza odbiornik telewizyjny obejrzy prawdopodobnie dramat lub komedię, w której ludzie są zabijani lub maltretowani na różne sposoby, filmy rysunkowe z sympatycznymi, lecz sadystycznymi postaciami oraz programy informacyjne z aktualnym serwisem filmowym przedstawiającym wojny, zabójstwa, zamieszki oraz pospolite zbrodnie. Według przedstawicieli teorii agresji, opartych zarówno na pojęciu instynktu, jak i popędu, oglądanie przemocy działa katarktycznie (oczyszczająco) i dzięki temu spełnia dodatkową funkcję społeczną rozładowując energię agresji. Przeciwny punkt widzenia reprezentują zwolennicy teorii uczenia się społecznego, którzy argumentują, że programy telewizyjne (jak również inne środki masowego przekazu) dostarczają wzorów aktów przemocy oraz sankcjonują je i w ten sposób przyczyniają się w poważnym stopniu do upowszechnienia antyspołecznego zachowania. Oglądanie sfilmowanych aktów agresji może być bardzo podniecające dla dzieci. Stają się one pobudzone emocjonalnie i zwykle zapamiętują więcej treści agresywnych niż nieagresywnych (Osborn i Endslej, 1971). Jednakże po wielokrotnym obejrzeniu scen przemocy dzieci zdają się przyzwyczajać do niej i doznają mniejszego pobudzenia emocjonalnego niż na początku. Może to być aspekt jeszcze bardziej destruktywny niż nauczanie agresji: gdy potrafimy patrzeć na przemoc i cierpienie człowieka bez emocji, w sposób obojętny, to jesteśmy już przygotowani do nieludzkiego działania wobec innych L I T E R A T U R A 1 U. Bronfenbrenner: Czynniki społeczne w rozwoju osobowości, cz. I. Psychologia wychowawcza 1970 nr 1, s 9. 2 M. Cielecka: Teoria frustracji. Psychologia wychowawcza 1958 nr 1. 3 J. Roszkiewicz: Psychologia rozwojowa dla rodziców. Młodszy wiek szkolny, Warszawa 1983, s. 103. 4 Tamże s. 103 - 104. 5 E. R. Hilgard: Wprowadzenie do psychologii. Przekład z j. Ang. J. Radzicki, Warszawa 1972, s. 215 - 218. 6 Kwartalnik "Życie" nr 33 /6 listopada 1986/, prof. S. Kowalik: Agresja ma przyczyny 7 T. Krawczak: Zabójcze dźwięki, "Nowiny" 1997, nr 47, s. 8. 8 J. Reykowski: Z zagadnień psychologii motywacji, Warszawa 1970, s. 160. 9 Z. Skorny: Psychologiczna analiza agresywnego zachowania się, w: J. Grochulska: Reedukacja dzieci agresywnych, Warszawa 1982, s. 64. 10 Z. Skorny; Proces socjalizacji dzieci i młodzieży, Warszawa 1976, s. 218. 11 A. T. Jersild w S. Gerstmann: Rozwój uczuć, Warszawa 1986, 12 S. Gerstmann: Rozwój uczuć, Warszawa 1986, s. 178. 13 Z. Skorny: Proces socjalizacji..., jw. 14 S. Gerstmann: Rozwój uczuć, Warszawa 1986, s. 175. 15 S. Garczyński: Współżycie łatwe i trudne, Warszawa 1978, s. 117 -118. 16 Z. Skorny: Psychologia wychowawcza dla nauczycieli, Warszawa 1987, s. 161. 17 J. Reykowski: Szkice z teorii osobowości, Warszawa 1976. 18 R. Kohstamm: Praktyczna psychologia dziecka, Warszawa, Warszawa 1989, s. 165. 19 Tamże s. 166. 20 P. G. Zimbardo, L. Ruch: Psychologia i życie, Warszawa 1994, s. 591. Opracowanie: Renata Łukaszek Uwaga! Wszystkie materiały opublikowane na stronach są chronione prawem autorskim, publikowanie bez pisemnej zgody firmy Edgard zabronione. Na zachowanie dziecka w szkole wpływ ma wiele czynników. Są nimi między innymi: system nagród i kar wyniesiony z domu (czyli tzw. wychowanie), doświadczenia z przedszkola, zdrowie fizyczne, rozwój oraz EMOCJE. Zachowanie niektórych dzieci w szkole bardzo nas niepokoi, szczególnie dlatego, że jest uciążliwe dla innych lub niekorzystne dla samego dziecka. Tym bardziej trudno jest nam zrozumieć i zaakceptować takie zachowanie, jeżeli naszym zdaniem nic go nie usprawiedliwia: dziecko jest zdrowe, sprawne fizycznie, inteligentne. Zadajemy sobie wtedy pytanie, dlaczego dziecko zachowuje się w ten sposób i jak mu pomóc? JAK OBJAWIAJĄ SIĘ ZABURZENIA EMOCJI U DZIECKA? Jednym z objawów zaburzeń emocjonalnych w zachowaniu u dzieci są gwałtowne wybuchy złości. W szkole najłatwiej je zaobserwować, bo są szczególnie uciążliwe dla otoczenia. Mogą one mieć formę ataku słownego lub fizycznego na inną osobę lub niszczenia przedmiotów. Bywa, że dziecko kieruje złość na samego siebie, np. zadaje sobie ból fizyczny uderzając głową w ścianę., albo psychiczny, niszcząc coś, co do niego należy i jest dla niego ważne. Wybuch złości może mieć formę „obrażenia się”, zamknięcia się w sobie połączonego często z ucieczką albo ukryciem się w niedostępnym miejscu. Charakterystyczne dla tych zachowań jest to, że przyczyna wywołująca wybuch z punktu widzenia zewnętrznego obserwatora wydaje się nieproporcjonalnie mała i nie znacząca w stosunku do siły, z jaką dziecko zareagowało. Pamiętajmy jednak, że drobny, wydawałoby się, incydent dotykający bolesnego problemu dziecka może doprowadzić do eksplozji. Dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi przeżywają częściej i intensywniej niż inne dzieci emocje złości i lęku, a także mają trudności z wyrażaniem tych uczuć w sposób właściwy. Najczęściej obserwowaną w szkole postacią lęku jest lęk przed oceną. Ujawnia się wtedy, kiedy dziecko czuje się przez innych ludzi obserwowane i oceniane. W szkole zdarza się to bardzo często: podczas odpowiedzi, sprawdzianów, egzaminów. Podjęcie przez dziecko nauki w szkole może być dla niego bardzo dużym stresem i lękiem przed nieznanym, nieporadzeniem sobie w szkole. Wszystkie dzieci odczuwają wtedy pewien stopień niepokoju, ale są i takie, u których napięcie powstałe w tych sytuacjach jest tak duże, że uniemożliwia im sprawne działanie. Powoduje, że odczuwają „pustkę” w głowie, rezygnują z działania albo wykonują zadanie poniżej swoich możliwości. Bywają agresywne, a ich zachowania w naszej ocenie są nieadekwatne do bodźca. Charakterystycznym objawem zaburzeń emocjonalnych jest niezdolność do utrzymania własnej aktywności na odpowiednim, dostosowanym do sytuacji poziomie. Obserwuje się u tych dzieci nadmierną aktywność albo bierność. Dzieci nadaktywne nie wytrzymują bezczynności, są w ciągłym ruchu, podejmują różnorodne działania dające możliwość rozładowania pobudzenia, w jakim się znajdują. Jest to objaw bardzo uciążliwy dla otoczenia. Nie mogąc dostosować swojej aktywności do wymagań, uczniowie dezorganizują działania grupy, narażają siebie i innych na niebezpieczeństwo, wymagają wzmożonej uwagi nauczyciela.. Ograniczenie aktywności, bierność także jest objawem zaburzeń emocjonalnych. Bierność nie jest tak uciążliwa dla innych jak nadaktywność i bywa niedostrzegana, warto jednak zwrócić na nią uwagę ze względu na negatywne konsekwencje, jakie ma dla dziecka. Uczniowie bierni często są odsuwani poza grupę. Ponadto bierność powoduje, że dziecko samo sobie ogranicza możliwości rozwoju. Nie podejmując rozwiązania zadań, nie nabywa nowych sprawności. Oprócz opisanych objawów należy zwrócić uwagę na charakterystyczne cechy zachowań, które występują u wszystkich dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi. Należą do nich zaburzenia uwagi i nadmierne napięcie mięśniowe, których źródłem jest wewnętrznie przeżywane napięcie psychiczne. Dzieciom tym trudno się skoncentrować, łatwo ich uwaga się rozprasza, ulega wahaniom. Występują chwile wyłączenia przeplatające się z intensywną koncentracją uwagi na pewnych wybranych zadaniach czy problemach. Nadmierne napięcie mięśni widać w ruchach, gestach, w specyficznej napiętej sylwetce i mimice, zbyt silnym nacisku długopisu podczas pisania. Przymus wykonywania drobnych czynności wokół nosa, obgryzanie paznokci, także wynika z nadmiernego napięcia, które w ten sposób jest rozładowywane. KILKA SŁÓW O PRZYCZYNACH ZABURZEŃ EMOCJONALNYCH i rady dla rodziców Przyczyny zaburzeń emocjonalnych najczęściej tkwią w środowisku rodzinnym ucznia. To w rodzinie dziecko uczy się sposobu wyrażania emocji. Obserwuje zachowanie rodziców przeżywających różne uczucia i nieświadomie ich naśladuje. Jeżeli rodzice sami mają problemy emocjonalne, mogą tą drogą przekazać je dziecku. Jednym z ważnych elementów świadomego wychowywania dziecka przez rodziców jest nauczenie go, jak należy wyrażać uczucia. Bardzo niebezpieczne jest zbyt wczesne wymaganie od dziecka panowania nad sobą, zbyt duży rygoryzm w tym zakresie, ale także niekorzystny jest nadmierny liberalizm, gdy nie pokazuje się dziecku żadnej potrzeby ani nie uczy się żadnego sposobu kontrolowania swoich reakcji emocjonalnych. W rodzinie dziecko zdobywa podstawowe informacje na temat samego siebie, o tym, jakie jest, jakie ma możliwości, co w życiu może osiągnąć, do czego powinno dążyć. To, co człowiek myśli na swój temat, jest bardzo emocjonujące. Myślenie o sobie, że jest się dobrym, wartościowym, jest stanem korzystnym dla człowieka, więc budzi emocje przyjemne; przeciwnie, przekonanie o własnej bezwartościowości jest niekorzystne i bardzo przykre. Jeżeli dziecko jest poddawane w rodzinie częstej krytyce, stawia mu się wymagania, którym nie jest w stanie podołać, może w nim wytworzyć się niepewność co do własnej wartości, a towarzyszyć temu będą nieprzyjemne emocje: poczucie bezradności, lęk przed oceną, złość na siebie albo innych. U dziecka, w którego doświadczeniu życiowym przeważają emocje nieprzyjemne, które żyje w atmosferze konfliktów, braku poczucia bezpieczeństwa, nadmiernych wymagań, krytyki, częstych kar, rozwój emocjonalny nie będzie przebiegał prawidłowo. JAK POSTĘPOWAĆ Z UCZNIEM Z ZABURZENIAMI EMOCJONALNYMI W SZKOLE Nauczyciel może pomóc dziecku z zaburzeniami emocjonalnymi, jeżeli: stara się ucznia zrozumieć, próbuje traktować zachowanie ucznia jako wyraz jego problemów, a nie złej woli; postępuje tak, aby uczeń wiedział, że może mu zaufać i czuć się z nim bezpiecznie. Znajduje czas na indywidualny kontakt, okazuje swoje zainteresowanie jego problemami, potrafi wysłuchać bez wygłaszania potępiających uwag i jest w stanie zachować pełną dyskrecję. Dzieci z zaburzeniami emocjonaknymi często wykazuja znaczna nieufność w stosunku do innych ludzi i unikają kontaktu, do nauczyciela należy wyjście z inicjatywą. Przełamanie nieufności wymaga od nauczyciela wiele taktu, serdeczności, a niekiedy dużo cierpliwości; pomaga dziecku odkryć jego wartość. Dziecko czuje się bardziej wartościowe przez sam fakt, że dorosły potraktował je poważnie i nawiązał z nim przyjazny kontakt. W szkole istnieje ponadto cały szereg możliwości pokazania dziecku jego konkretnych umiejętności, zdolności, które niewątpliwie posiada, a na które nikt nie zwrócił uwagi, bo wszyscy byli skoncentrowani na trudnościach, jakie sprawia. Jeżeli dziecko nie ma osiągnięć w żadnym przedmiocie nauczania, bardzo ważne jest umożliwienie mu wykazania się w jakiejś innej dziedzinie. Uczeń z zaburzeniami emocjonalnymi łatwo zraża się trudnościami, dlatego nie wystarczy odkryć jego możliwości, ale trzeba je wspierać w działaniu, aby nie zrezygnowało i nie odniosło porażki; pomaga dziecku w odnalezieniu miejsca w grupie rówieśników. Niektóre zachowania dzieci z zaburzeniami emocjonalnymi są dla ich kolegów trudne do zaakceptowania, zwłaszcza ich drażliwość, wybuchy złości, przeszkadzanie na lekcjach. Najtrudniej jest im zaakceptować to, że uczniowie ci są traktowani inaczej, że poświęca się im dużo czasu, nauczyciel ma zwykle większą tolerancję na ich „złe” zachowanie, daje im większą możliwość odpowiedzi w korzystnych warunkach, bez obecności klasy itp. Nieco odmienne traktowanie jest niezbędne w pracy z dzieckiem, które ma problemy emocjonalne, i trzeba przekonać o tym jego kolegów. Przeprowadzenie z dziećmi rozmowy pod nieobecność ucznia, którego dotyczy, i wyjaśnienie, że ich kolega ma problem i wszyscy możemy mu pomóc, zwykle jest dobrze przyjęte i skuteczne. Bardzo ważne jest, aby nauczyciel pomógł dziecku zaburzonemu ujawnić wszystko to, co może być w nim atrakcyjne dla rówieśników, i wykorzystać we wspólnych działaniach klasy, aby koledzy mieli możliwość poznania go także od pozytywnej strony; potrafi nawiązać współpracę z rodzicami ucznia. Nauczyciel powinien tak prowadzić rozmowy z rodzicami, aby były one wspólnym poszukiwaniem rozwiązania problemu. Należy unikać sytuacji, kiedy nauczyciel wyłącznie krytykuje zachowanie ucznia, mówi tylko o problemach, jakie on sprawia, i formułuje oczekiwanie, że rodzice „coś z tym muszą zrobić”. Istnieje niebezpieczeństwo,że rodzice nie wiedząc, co mają robić, albo zaczną unikać kontaktu z nauczycielem, albo podejmą chaotyczne, często polegające jedynie na zaostrzeniu kar sposoby oddziaływania na dziecko. W dobrze przeprowadzonych rozmowach powinno dojść do stworzenia konstruktywnych pomysłów na to, jak postępować z dzieckiem w szkole i w domu, aby te oddziaływania uzupełniały się i służyły rozwiązaniu problemu. Najważniejsze ze strony dorosłych jest: wykazanie szczerego zainteresowania dzieckiem i przeżywanych przez niego emocji. Nazywajmy je, gdyż w ten sposób dziecko uczy się nazywać własne emocje i je akceptować (widzę, że coś Cię zdenerwowało; rozumiem, że to cię zawstydziło, rozumiem, że to jest dla Ciebie trudne, zauważyłam, że nie masz ochoty …, itp.); pokazanie jak dziecko może poradzić sobie z uczuciami trudnymi (jeśli coś Cię złości możesz mi o tym powiedzieć, narysuj co cię złości, potargaj kartkę na małe kawałki, idź do toalety i tam pokrzycz, itp.). kiedy dziecko jest agresywne, krzyczy lub atakuje inne dzieci, należy odizolować go od reszty klasy i dopiero kiedy się uspokoi, porozmawiać o tym co czuje i jak może sobie poradzić następnym razem; nigdy nie moralizujmy, nie obwiniajmy dziecka, nie porównujmy do innych, nie zawstydzajmy dziecka, tłumacząc przed innymi jego zachowanie; nie wymagajmy od dziecka panowania nad swoimi emocjami, powiedzmy mu, że rozumiemy jego emocje, znajdźmy dobre rozwiązanie; pokażmy dziecku jak może kontrolować emocje i ograniczać złe nastroje – bardzo ważny jest nasz własny przykład!; uczmy dziecko dobrego myślenia o sobie, pokazujmy, co w nim dobre, jakie ma talenty, co potrafi już osiągnąć; to budzi przyjemne emocje; starajmy się stworzyć dziecku świat bez konfliktów – kłócący się rodzice, brak poczucia bezpieczeństwa, nadmierne wymagania, krytyka, częste kary – nie sprzyjają prawidłowemu rozwojowi emocjonalnemu; wykażmy się cierpliwością – nic nie przychodzi szybko i łatwo, a każdy nawyk potrzebuje czasu na jego przyswojenie. Katarzyna Sieniawska wykorzystano fragmenty Nie radzisz sobie z agresją u swojego dziecka? Widzisz jak kolejny raz gotują się w nim emocje? Znowu próbowało Cię ugryźć, podłożyło nogę młodszemu bratu, albo zniszczyło zabawkę koledze z podwórka? Takie sytuacje zdarzają się coraz częściej, a Ty nie wiesz jak sobie poradzić z negatywnymi emocjami swojego dziecka? Czujesz się bezradny? O to kilka słów na temat agresji u dziecka i strategiach, które mogą być pomocne w jej zapobieganiu. Zachowania agresywne to takie, które są świadome i mają na celu zrobienie komuś krzywdy, zadanie bólu. Popychanie, gryzienie, szarpanie, ciągnięcie za włosy, plucie, to właśnie agresja. Również krzyki, wyzwiska, psucie zabawek, arogancja, trzaskanie drzwiami, to działania, które są nacechowane negatywnymi emocjami. Wiem, że dla każdego rodzica jego własne dziecko jest najukochańsze, najlepsze i najgrzeczniejsze. Jednak, kiedy kolejny raz docierają do Ciebie wiadomości, że Twoje dziecko popchnęło kolegę z klasy, to nie obrażaj się na cały świat za oszczerstwa wobec Twojego dziecka. Być może agresja z jego strony jest chęcią zwrócenia na siebie uwagi, albo rozładowania emocji, które w nim drzemią. Co może być przyczyną agresji u dzieci? My rodzice nie dopuszczamy do siebie myśli, że nasz kilkulatek również doświadcza przykrych uczuć, takich jak smutek, czy złość. Chcielibyśmy, aby nasze dzieci były zawsze wesołe i uśmiechnięte, a ich życie składało się wyłącznie z miłych wspomnień. Jednak w rzeczywistości nasze dzieci podobnie jak my borykają się z całym wachlarzem uczuć. Niestety nie potrafią tak jak dorośli panować nad własnymi emocjami i nie do końca rozumieją, co się z nimi dzieje. Dziecko cały czas uczy się świata, również poznaje własne uczucia i uczy się je wyrażać w odpowiedni sposób. Skąd biorą się negatywne emocje wywołujące agresję? Dzieci kilkuletnie mogą wykorzystywać zachowania agresywne do zakomunikowania światu, a przede wszystkim rodzicom, że mają jakiś problem. Może, to nowa sytuacja, taka jak przeprowadzka lub pierwsze dni w przedszkolu, wywołują w nim lęk i strach. A może narodziny brata lub siostry wywróciły świat dziecka do góry nogami. Również zmęczenie, uczucie głodu, a nawet chęć manipulacji może być przyczyną zachowań agresywnych. Brak ruchu także może wywoływać u dziecka frustrację. Dlatego warto stwarzać sytuację, w których dziecko rozładuje emocje i swoją energię, na przykład spacer na plac zabaw. U starszych dzieci negatywne emocje, które przeradzają się w agresję mogą być wynikiem problemów w grupie społecznej, odrzucenia przez rówieśników, problemów w szkole, zbyt dużej ilości zajęć pozalekcyjnych. Zdarza się także, że dzieci czują się odrzucone i niekochane przez swoich rodziców. Walczą o uwagę i zainteresowanie. Agresja może być również efektem doświadczeń, jakie dzieci wynoszą z domu. Jeżeli same doświadczają agresji lub są świadkami ciągłych awantur rodziców, to takie zachowania są dla nich normą i uznają je za naturalne. Jak reagować na agresję u dziecka? Akceptuj uczucia dziecka: dziecko ma prawo do bycia smutnym, do złości i żalu. Nie lekceważ jego uczuć. Zamiast mówić: „nie złość się bo nie ma powodu”, lepiej powiedź, że rozumiesz, że jest smutne i dziecka bardzo uważnie i obserwuj co się z im dzieje. Obserwując zachowanie dziecka możesz zauważyć, co jest powodem jego złości. Może jego agresja jest związana z rozkładem dnia, z nadmiarem zajęć pozalekcyjnych. Kiedy aktywnie słuchasz dziecka, ono czuje się ważne, a Ty możesz ustalić jakie ma aktualnie dla dziecka wzorem. Jeśli zdarzy Ci się wpaść w złość, nakrzyczeć na dziecko bez większego powodu, to pokaż w jaki sposób należy oceniaj ciągle dziecka i nie przypisuj mu etykiet. To, że czasami zezłości się na starszego brata, nie znaczy, że jest „agresywne”, „złośliwe”, czy „niegrzeczne”. Niestety my rodzice w bardzo łatwy sposób dokonujemy oceny zachowania dziecka i je etykietujemy. Dlatego unikaj takich określeń, jak: „Ty zawsze…, Ty nigdy…, Tyle razy….” Co jeszcze możesz zrobić, aby zapobiegać agresji? Poświęć dziecku swój czas i uwagę. Agresja często jest chęcią zwrócenia na siebie uwagi rodzica. Pewnie starasz się poświęcić dziecku każdą wolną chwilę i w natłoku obowiązków znaleźć chociaż czas na przeczytanie bajki. Jednak dziecko mimo, że ma już kilka lat, może nadal potrzebować przytulania w ciągu dnia i wspólnej swojemu dziecku i pozwól na bycie samodzielnym. To, że dziecko chce samo wybrać ubrania do przedszkola nie oznacza, że ubierze się niestosownie do pogody i okoliczności. Następnym razem pozwól mu dokonać wyboru miedzy kanapką z serem, a dżemem. Niech wie, że również ma swoje prawa i może plan dnia. Dzieci lubią przewidywalność i powtarzalność pewnych sytuacji. To, że przed posiłkiem zawsze myje ręce, albo przed spaniem wspólnie czytacie bajkę, to są rytuały. Rytuały, które sprawiają, że dziecko czuje się bezpieczne i wie jakie są zasady w się przed ciągłą krytyką, doceń zachowanie dziecka. Każdy lubi być dowartościowany i nasza samoocena rośnie, kiedy efekty naszej pracy zostaną dostrzeżone. Również dziecko lubi, kiedy zauważysz ile wysiłku włożyło w skonstruowanie rakiety kosmicznej, albo w przygotowanie systemu kar i nagród. To nie jest dobry sposób na zmianę zachowania u dziecka. Więcej na ten temat znajdziesz tutaj: Jeżeli Twoje dziecko uderzyło brata lub siostrę, to należy nazwać zasadę, jaka została naruszona, np. „Nie wolno bić innych”. Pozwól dziecku dojść do słowa i wypowiedzieć się na temat zaistniałej sytuacji. Następnie wyciągnij konsekwencje, na przykład: „Przeproś siostrę i idź na 5 minut do swojego pokoju”. Wyciągaj konsekwencje z agresywnego zachowania. Jeżeli w Twojej rodzinie obowiązują jakieś zasady, to niestosowanie się do nich powinno wiązać się z konsekwencjami. Wystarczy, że słowem, gestem wskażemy na to, w jaki sposób dziecko ma naprawić wyrządzoną szkodę. Należy pamiętać o zachowaniu spokoju bo nasz krzyk, to również rodzaj agresji. Więcej na temat agresji u dziecka Jeżeli, wymienione wyżej sposoby na zapobieganie agresji u dziecka, nie przynoszą rezultatów, można spróbować innych rozwiązań. Jednym z nich są bajki. Bajki terapeutyczne mogą okazać się fajnym sposobem na przekazanie dziecku pewnych wartości i zasad jakimi należy się kierować. Bajki można wymyślać samemu, jednak ważne by dziecko mogło identyfikować się z bohaterem. Każde dziecko jest inne, boryka się z innymi problemami i emocjami. Również rodzice różnią się od siebie, szczególnie pod względem wychowania dzieci. Dlatego nie ma jednej gotowej i skutecznej recepty, na to jak poradzić sobie z zachowaniami agresywnymi u dziecka. Można jedynie wprowadzić pewne zmiany w życiu rodziny i czekać na efekty.

agresja u 7 latka w szkole